Mainmenu

Mondriaan-expert en oud RKD-conservator Joop Joosten overleden

In zijn woonplaats Leiden overleed op 6 november 2017 Mondriaan-expert Joop Joosten. Na zijn studie Kunstgeschiedenis aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, was Joosten van 1956 tot 1970 als wetenschappelijk ambtenaar verbonden aan het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie. In die hoedanigheid droeg hij significant bij aan de professionalisering van de afdeling Moderne en Hedendaagse Kunst. Zo was hij mede verantwoordelijk voor de Tentoonstellingsagenda, een initiatief dat werd ontwikkeld in samenwerking met het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen.

Bij het RKD werd ook zijn interesse voor Mondriaan verder aangewakkerd. Zo maakte hij er begin jaren ’60 kennis met de Amerikaanse Princeton-promovendus Robert Welsh, die onderzoek deed naar het werk van Mondriaan tot 1911. De samenwerking met Welsh leidde in 1969 tot de uitgave van de eerste RKD-bronnenpublicatie, getiteld Two Mondrian Sketchbooks. Deze uitgave bevat een facsimile van twee van Mondriaans schetsboeken uit de periode 1912-1915, waarin behalve tekeningen ook de eerste aanzetten tot Mondriaans theorievorming staan. Eind jaren ’60 bezorgde Joosten in het Museumjournaal tevens de brieven van Mondriaan aan H.P. Bremmer en Lodewijk Schelfhout.

Joop Joosten met zijn vrouw Tiny in het RKD, jaren ' 60

In 1970 verliet hij het RKD om als Hoofdconservator Wetenschappelijke Documentatie aan de slag te gaan bij het Stedelijk Museum Amsterdam. In die functie maakte hij onder meer studie van de Malevich collectie van het museum, resulterend in een groot Malevich retrospectief dat in 1989 was te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam. Van 1983-1985 maakte Joosten deel uit van een driekoppige adviescommissie, die in opdracht van het Ministerie van WVC advies moest uitbrengen over de toekomst van het RKD. Joosten wierp zich op als pleitbezorger voor het voortbestaan van het RKD én maakte zich hard voor het specifieke belang van het documenteren van moderne kunst. Mede dankzij de aanbevelingen in dit rapport bleef het RKD een volledige ontmanteling bespaard en werd het instituut uiteindelijk zelfs bestendigd.

Na zijn pensionering in 1990 richtte Joosten zijn aandacht op het samenstellen van een Mondriaan oeuvrecatalogus; een exercitie waarover hij en Robert Welsh al in de jaren ’80 afspraken hadden gemaakt. Dankzij een door conflicten met de uitgever getekende publicatiegeschiedenis verscheen Piet Mondrian: Catalogue Raisonné pas in 1998, in plaats van in het Mondriaanjaar 1994 zoals aanvankelijk de bedoeling was. Joosten tekende voor het tweede en derde deel van de driedelige catalogus; Robert Welsh was verantwoordelijk voor deel I waarin het werk tot 1911 wordt beschreven. In het tweede deel publiceerde Joosten op de hem kenmerkende, uitputtende wijze de ontstaansgeschiedenis van alle werken vanaf 1911. Daarnaast nam hij in het derde deel een complete bibliografie tot 1994 op, alsmede een overzicht van tentoonstellingen, verzamelaars, handelaren en openbare collecties waarin brieven en manuscripten van Mondriaan te vinden zijn. De oeuvrecatalogus wordt internationaal beschouwd en erkend als een voorbeeldig gedocumenteerd en beredeneerd standaardwerk.

In 2006 werd Joosten het eredoctoraat in de Letteren toegekend door de Universiteit van Amsterdam. Daarmee kreeg hij de kroon op een lange en vruchtbare carrière. In 2012 nam het RKD het initiatief tot verwerving van het archief van Joop Joosten, dat tussen 2013 en 2016 gefaseerd werd overgebracht van zijn woonplaats Leiden naar Den Haag. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan de ontsluiting van de circa 40 meter aan documentatie betreffende Piet Mondriaan, Johan Thorn Prikker en een veelvoud aan kleinere deelonderwerpen waarover Joosten documentatie verzamelde. Op die manier zal het levenswerk van Joosten ook na zijn overlijden voor huidige en toekomstige generaties onderzoekers een welkome bron van informatie blijven.

Wietse Coppes
Conservator Mondriaan & De Stijl

Information