Mainmenu

Een feestdiner in de Haagse kunstenaarsvereniging Pulchri Studio

‘Zoolang de lepel in den brijpot staat, treuren wij nog niet!’, stond er in maart 1887 met grote letters op de kroonlijst in de regentenzaal van het Hofje van Nieuwkoop geschilderd. Het was de plek waar de Haagse kunstenaarsvereniging Pulchri Studio was gevestigd en de zaal was speciaal ingericht voor het diner dat werd gehouden voor ter gelegenheid van de zeventigste verjaardag van de kunstschilder Johannes Bosboom (1817-1891).


Verwilderde Drentsche eendvogels

Gefeest werd er, maar brij werd er allerminst gegeten. Er was een flink diner bereid door de Haagse kok Lodewijk Ph. Otten (1853-1937) en de conciërge van Pulchri, Johannes H. van Zoelen (1838-1916) zorgde ervoor dat de dranken rijkelijk vloeiden. Het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis bewaart de menukaart van dit eetfestijn. Daarop kunnen we de lange spijslijst lezen waaraan de ongeveer zeventig feestvierders zich te goed deden. Zij aten delicatessen als ‘Nieuwkoops’vleeschpat[é] koninklijk bereid’, ‘croquetjes van Kalfs-zwezerik’, ‘Gestoofde kabeljauwstaart à la van Beieren’ en ‘Verwilderde Drentsche eendvogels’. Bij het laatste gerecht staat de waarschuwing ‘behoedzaamheid zij ieder aanbevolen’ en verderop op de menukaart staat de mededeling ‘Voor uien gelieve men zelf te zorgen’. De ‘uien’ refereren ongetwijfeld aan die andere betekenis: grappen! In het Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage, dat verslag deed van het feestmaal, werden ‘de gezellige Pulchrianen’ om hun ‘origineelen, snaakschen humor’ geprezen. De beschrijvingen van de gerechten op het menu moeten waarschijnlijk niet altijd even serieus worden genomen.

1. M. Verveer (toegeschreven aan), Portret van Johannes Bosboom (1817-1891), ca. 1881, collectie RKD
2 & 3. P. de Josselin de Jong, Menu ter gelegenheid van de viering zeventigste verjaardag van Johannes Bosboom, 26 maart 1887, collectie Johannes Bosboom, RKD


Onbeschrijfelijk gezellig

De manier waarop de kaart getekend was wel. Dat ‘recht artistieke menu’ was volgens dezelfde krant een ‘groote verrassing’ en op de voorkant stond een voorstelling ‘waarin een van Frans Hals’ meesterlijke scheppingen (“le Fou”) als gastronoom werd voorgesteld, de grage hand uitstrekkende naar een copieusen (sic) maaltijd voor hem aangerecht’. Hoewel de voorstelling niet gesigneerd was, herkende de verslaggever meteen ‘de vlugge, vaste hand van De Josselin de Jong’. De tekenaar van het menu was inderdaad de jonge kunstenaar Pieter de Josselin de Jong (1861-1906) en hij was vanaf 1885 al de ‘commissaris der gezellige bijeenkomsten’ van Pulchri Studio. Dat hield in dat hij verantwoordelijk was voor het vermaak in de sociëteit van de kunstenaarsvereniging. De feestdis voor Bosboom was bijzonder geslaagd. Bijna tien jaar later wist gast en journalist Pieter A. Haaxman jr. (1847-1935) zich nog te herinneren dat de zaal er ‘onbeschrijfelijk gezellig’ uitzag in – zoals hij het omschreef – ‘haar pittoresken dos van toepasselijke versieringen’ met in de hoek onder andere ‘een reusachtig stilleven van veelkleurig fruit’ en aan de wanden ‘emblemen en opschriften, kostelijk van humor en jolijt’. Dit alles vond natuurlijk plaats met ‘de artisten aan den feestmaaltijd, die gekruid werd door een buitengewoon gezelligen toon’.


Een lange traditie

De meeste feesten in de periode daarna werden eveneens opgeluisterd met een voor de gelegenheid gedecoreerde zaal, voordrachten, tableaux vivants en gezang. Groots en met uitgebreide diners werden de huldeblijken voor Hendrik Willem Mesdag, Jozef Israels en vele anderen gevierd. Die traditie duurde voort tot ver in de twintigste eeuw. Een serie geaquarelleerde menukaarten van Pulchri Studio uit de jaren dertig die bewaard wordt in de brievencollectie vormen daarvoor onder meer het bewijs. Henri van der Stok (1870-1946) aquarelleerde in 1937 de Haagse ooievaars op heb menu ter gelegenheid van het negentig jaar bestaan van Pulchri en we lezen dat er exclusief klinkende gerechten als ‘Escalops de Turbot á la cardinale’ en ‘Poulards de Bruxelles Rôtis’ werden gegeten. Op de andere menu’s – steevast in het Frans geschreven – doen de dinergangen zeker niet onder aan de voorgaande kaarten. De feesten en diners waren een belangrijk onderdeel van de vereniging en slechts toegankelijk voor de leden. Het was zoals Hendrik Enno van Gelder (1876-1960) het in 1947 in zijn jubileumboek verwoordde ‘het gezonde en noodzakelijke tegenwicht tegen de sterke geestelijke inspanningen, welke scheppende arbeid, wil hij goed zijn, vereist’.

1. Anoniem, Menu met paradijsvogelplant voor een feestdiner van de kunstenaarsvereniging Pulchri Studio, 2 december 1935, collectie RKD
2. Monogrammist DB, Menu met roos voor een feestdiner van de kunstenaarsvereniging Pulchri Studio, collectie RKD
3. H. van der Stok, Menu ter gelegenheid van het negentigjarig bestaan van de kunstenaarsvereniging Pulchri Studio, 23 januari 1937, collectie RKD