Mainmenu

Bruiklenen RKD naar tentoonstelling Mondrian y De Stijl in Madrid

Van 11 november 2020 tot 1 maart 2021 is de tentoonstelling Mondrian y De Stijl te zien in Museo Reina Sofía te Madrid. In deze tentoonstelling, die tot stand is gekomen in nauwe samenwerking met het Kunstmuseum Den Haag, wordt een beeld gegeven van de opkomst van kunstenaarsbeweging De Stijl en met name de rol van Piet Mondriaan daarin. Voor de tentoonstelling leende het RKD tientallen publicaties, brieven en foto's uit, die de getoonde kunstwerken voorzien van context en verdieping.


Mondriaan in Spanje

Met het bruikleen van in totaal 37 collectiestukken verzorgt het RKD de volledige documentaire kant van de tentoonstelling. Het concept hiervoor werd bedacht door RKD-conservator Wietse Coppes, die zijn keuzes daarbij afstemde op het tentoonstellingsconcept van Hans Janssen (voormalig hoofdconservator Moderne Kunst, Kunstmuseum Den Haag). Met de tentoonstelling Mondrian Y De Stijl is er voor het eerst een groot overzicht van de kunstenaarsbeweging De Stijl en meer specifiek van de ontwikkeling van Mondriaan te zien in Spanje.

Twee van de vijf vitrines met RKD-bruiklenen op de tentoonstelling Mondrian y De Stijl in Museo Reina Sofía in Madrid


'Nieuwe beelding'

Mondriaans ontwikkeling van landschapsschilder tot voorman van de abstracte schilderkunst wordt getoond binnen het bredere verband van de vernieuwingen in de moderne kunst in Nederland begin twintigste eeuw. Bijvoorbeeld de ontwerpen van architect Hendrik Berlage, wiens beursgebouw in Amsterdam (1902) een samenwerking is tussen architect, beeldhouwers en schilders. De samenwerking tussen vertegenwoordigers van verschillende disciplines werd in 1917 door Theo van Doesburg als uitgangspunt genomen voor het tijdschrift De Stijl. In het maandblad werd aandacht besteed aan de laatste ontwikkelingen op het gebied van architectuur, interieurontwerp, beeldhouw- en schilderkunst.

Van Doesburg gaf Mondriaan de ruimte om zijn ideeën over schilderkunst in het tijdschrift te publiceren. Verdeeld over de eerste jaargang van De Stijl publiceerde Mondriaan zijn 35.000 woorden tellende artikel 'De Nieuwe Beelding in de Schilderkunst'. Meerdere publicaties van Berlage over (interieur)architectuur en diverse nummers van De Stijl uit de collectie van het RKD zijn te zien in de tentoonstelling Mondrian y De Stijl.


Wijze van presenteren

Tot 1925 publiceerde Mondriaan in De Stijl diverse artikelen waarin hij de ontwikkeling en de toekomstige mogelijkheden van de 'nieuwe beelding' toelichtte. Hij was zich ervan bewust dat zijn schrijverij een belangrijke bijdrage leverde aan de verspreiding van zijn werk en ideeëngoed. Vanaf circa 1908 besteedde Mondriaan al bijzondere aandacht aan de manier waarop hij zijn werk presenteerde op tentoonstellingen. De wijze van presenteren stemde hij af op de werken, de locatie en op zijn mede-exposanten. Door de onderlinge samenhang van zijn werk te benadrukken wist Mondriaan geregeld extra aandacht te trekken van critici en het publiek. Een mooi voorbeeld hiervan is de foto van zijn inzending op de tentoonstelling van de Hollandsche Kunstenaarskring in 1915, waarin hij drie abstracte schilderijen combineerde op een manier die doet denken aan een triptiek. Hiermee wordt gerefereerd aan altaarstukken, waarmee Mondriaans werk een zweem van mystiek krijgt. De foto, afkomstig uit het archief van Theo & Nelly van Doesburg (collectie RKD), is eveneens te zien in Madrid.

1. H.P. Berlage, Gedanken über Stil in der Baukunst, Leipzig 1905, collectie RKD
2.  Frits van Hengelaar, Drie composities van Mondriaan op de tentoonstelling van de Hollandsche Kunstenaarskring, Amsterdam mei 1915, collectie RKD, Archief Theo & Nelly van Doesburg
3.  Anoniem, Zaaloverzicht met werk van Mondriaan op de tentoonstelling Man Ray – Mondrian – Schwitters, Kunstausstellung Kühl & Kühn, Dresden 1925, collectie RKD, Archief Joop M. Joosten